ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY
ZIMA
Cora?
Wiele o tobie słyszałam.
Ellis!
Boże jedyny. Cora!
Wspaniale cię widzieć.
Aż tak się cieszysz?
Wybacz, jestem zaskoczona.
Co tu robisz?
Podróżuję z Olivią na zachód.
Po ślubie uznaliśmy, że to właściwy kierunek.
Życie na Południu i pod ziemią to nie warunki dla dziecka.
-Dziecka? -Tak.
Dużo słyszałem o tym miejscu.
Ale nie wierzyłem, że istnieje.
Jak ty.
Właśnie im to mówiłem.
Pan Royal potwierdzi.
Wszystko gra?
Tak.
Muszę coś powiedzieć.
Tylko nie wiem jak.
Gdy się obudziłam...
i zobaczyłam, że cię nie ma...
coś się ze mną stało.
Poczułam rzeczy, których dawno nie czułam.
Przepraszam cię.
Liczę, że tym razem mi wybaczysz.
Wybacz, że odszedłem bez słowa.
Nie przyszedłem, nie zapukałem
i nie pokazałem, jak się czuję. Rozumiesz?
Nie powinienem był.
Odszedłem, bo było mi wstyd, że cię zawstydziłem.
Ale uciekłem i cały ten wstyd zostawiłem tobie.
Nie powinienem był.
Nie powinienem.
Muszę coś zrobić.
Muszę złożyć świadectwo.
Witajcie.
Dziękuję, że przyszliście mnie zobaczyć.
Wielu z was już mnie zna.
Chwilę już tu jestem. Wszyscy mnie znacie.
Uznałam,
że skoro chcę tu być,
należeć do was,
muszę o sobie opowiedzieć.
Od początku.
Jestem poszukiwana.
To nie tylko oznacza zbiega.
Jestem nim, lecz nie tylko.
Uciekłam z plantacji
w Georgii.
Z dwiema osobami.
Z moją przyjaciółką...
i wspaniałym mężczyzną.
Szliśmy ścieżką dzików, gdy nas napadnięto.
To chyba była grupa mężczyzn.
Jeden z nich mnie złapał.
Uderzyłam go w głowę.
Raczej go zabiłam.
Jak widzicie, jestem poszukiwana,
a wolę, byście wiedzieli...
To jakiś absurd.
Ta kobieta jest zbiegiem!
-Bracie Mingo. -Zbiegiem.
Poszukiwanym zbiegiem! Mordercą!
Wcześniej nie mieliśmy tu zbiegów?
Wcale nie uważam, że mieli większe prawo tu być.
Poza tym byli i się zmyli.
I nie zabili żadnych białych.
Jeśli mam odejść, zrobię to.
Dla kogoś z moich stron samo ujrzenie takiego miejsca
przekracza najśmielsze oczekiwania.
Nawet bym o tym nie śniła.
Dziękuję, że mogłam to choć zobaczyć.
-Nigdzie nie idziesz. To twój dom. -Kto tak mówi?
Nie twoja decyzja, Royal.
Nie twoja.
Nie jest pierwszą...
I nie będzie ostatnią.
Bracie Mingo, wiemy, że pracowałeś, oszczędzałeś
i wykupiłeś siebie i bliskich z niewoli.
Co z tymi, którzy nie mogą?
Nie róbmy tego.
Siostra Cora na to zasłużyła.
Jest jedną z nas.
To żadna tajemnica, że los farmy rozstrzygnie się w ciągu dwóch tygodni.
Najlepiej będzie,
jeśli wstrzymamy się z osądzaniem Cory.
Homer.
Dziękuję.
Niewolnica tu wskazana
zgodnie z nakazem ma zostać sprowadzona do Georgii.
Jest poszukiwana za zabicie białego,
którego jedynym grzechem
była próba pojmania zbiegłej.
Gdzie ten nakaz?
Nie mam go.
Ale...
mogę przysiąc.
Jesteśmy stróżami prawa.
Dbajmy o sprawiedliwość.
Niech mi Wysoki Sąd pomoże.
Nie bez nakazu.
Jest pan nowy w tych stronach.
Tutejsi czarni są inni.
Mogą czytać i nosić broń.
Zaczniecie tam nucić coś niewłaściwego,
to odstrzelą wam uszy.
„Tam”? Gdzie?
Proszę wysłać telegram do Georgii
i pokazać mi nakaz,
to dostanie pan zgodę.
Wspaniale sobie poradziłaś.
Przytul się.
Możesz się z tym pogodzić.
Jesteś w domu.
Twoja mama chce mnie wydać za mąż, żeby Samson mógł tu zamieszkać.
Cicho bądź, dziecko.
Panowie i... panowie!
Niniejszym rozpoczynam dożynki!
Oto nasza starszyzna.
Do was mówi. Bo nie do mnie.
A tu mamy prężnych zielonych!
Tak!
Młodzi!
W tym roku można wygrać piękny zestaw fajek
wybrany przez samego Johna Valentine'a
w jednym z najlepszych sklepów w Chicago.
Do zobaczenia.
Pamiętajcie,
że kto znajdzie czerwoną kolbę,
może liczyć na specjalną nagrodę.
Gotowi...
do startu...
start!
Dalej!
Szybciej!
Mam!
Świetnie!
Dalej!
Co robisz? No tak.
Do dzieła!
Dalej!
Co to?
Wygrałem!
-Z drogi! -To wszystko.
Więcej nie ma.
Moment!
Pospieszyć się!
O tak!
Za młodzi jesteście!
-No dobra. -I jak ci się to podoba, Samson?
Następnym razem się uda.
Mówiłem, żeby wracał do domu. Nie słuchał.
W tym roku wam się udało.
Zwycięski pocałunek.
Przejdziemy się?
Nie potrzebuję tego.
Rozumiem twoje uczucia.
Od samego początku.
Kocham cię.
Jesteś wspaniałą kobietą.
Mama musi być z ciebie dumna.
Nic wam nie grozi.
Niemal całe życie spędziłem pod ziemią.
Niczego nad nią się nie lękam.
Uważajcie na siebie.
Ty też.
Jedziemy.
-Telegram. -Co proszę?
Chcę nadać telegram.
Oczywiście.
To mój szczęśliwy dzień.
Nie jesteś jak reszta, co?
Nie jestem wyjątkowy.
Jest całe gospodarstwo takich jak ja.
Wiele się o nim mówi. W kontekście wina.
Nie można odmówić mu jakości.
Ale mówi się też o zbiegach,
uciekinierach i nie tylko.
Nie tylko?
Wiem, co mogliście słyszeć,
ale gospodarstwo to nie tylko wino.
Jak grupa czarnych miałaby uprawiać ziemię,
dbać o jej utrzymanie, ba, prosperowanie,
bez dbania o swe szeregi?
Tych, o których mówicie,
dawno wśród nas nie ma.
Przyjmujemy tylko dobrych ludzi.
Wszystko pięknie,
ale mówmy wprost.
Oczywiście.
Z chęcią zaproponujemy znaczny udział we wszystkich transakcjach.
Jeśli to ma się udać,
musimy przyjrzeć się działaniu farmy.
Nie będę polegać wyłącznie na słowach.
-Zatem zapraszam. -Teraz?
Powinni panowie przyjść.
Zobaczycie, jak elokwentni i praworządni potrafią być Murzyni.
Akurat poddajemy tę kwestię głosowaniu.
Mogą panowie zobaczyć.
Głosujecie?
Tak.
Nad zawarciem umowy?
Owszem.
Mama mi powtarzała,
że kto ma twardą głowę, musi mieć miękką dupę.
Trzeba było im odpuścić.
Nie musisz zgrywać
równego białym
przy każdej okazji.
Jestem im równy.
Jestem.
Precz, starucho.
Wyglądasz, jakbyś tydzień tu stała.
Nie mam nic więcej do powiedzenia.
Moje słowo jest moim życiem.
Za innych nie ręczę, ale mnie przekonałaś.
Nie o ciebie się martwię.
Tak?
Tak. Tu jest miło, ale nadal jestem uciekinierką z Georgii.
Nie jesteś już u Randalla.
Jesteś wolna.
Jak to?
Nie mogę tego udowodnić.
Zbiegła mu moja mama,
a potem ja.
Nie zrezygnuje. Będzie mnie szukał.
Jesteś tu już dość długo.
Georgia cię tu nie dosięgnie.
Dopóki tu jestem.
Ziemia ma właściciela.
Narzędzia mają właściciela.
Ja także,
nawet w Indianie.
Tu tak napisano.
To prawda,
ale zarabiamy dość,
by wykupić personel plantacji i jeszcze kilkoro innych.
Sam mógłbym pojechać i załatwić papiery.
Czemu tego nie zrobisz?
Czego?
Czemu nie wykupisz wszystkich czarnych,
którzy nie mogą uciec?
Nie wiem.
Może to jeszcze niemożliwe.
Nic nie trwa wiecznie, zwłaszcza dla nas.
Może... trzymamy się tego, czego możemy.
Chronimy się i uprawiamy winorośl.
Czyli Mingo miał co do mnie rację.
Nie jestem jedną z was.
Po co mnie tu trzymać?
Po głosowaniu
uszanuję każdy werdykt.
Nie będzie potrzeby.
Niczego mi nie obiecuj.
Wszyscy mi mówią, jaka jestem wyjątkowa.
Na co komu kolej, jak trzeba do niej być wyjątkową?
Na co komu farma, jak jej mieszkańcy muszą być wyjątkowi?
-Proszę... -Jeszcze raz!
Sprawdzałem wiele razy. Porozmawiajmy.
-Czekam ponad tydzień. -Tak.
Mogłem sam pojechać do Georgii...
Nie pomogę panu.
...zamiast pokładać zaufanie w was.
Kończy mi się cierpliwość!
Nie przeze mnie.
Mógłby mi to sprzedać.
Szef spojrzy!
Wysoki Sądzie.
Potrzebuję zgody.
Należy mi się. Służę Ameryce.
-Czyżby? -A i owszem.
Jest pan szeryfem. A to kto? Zastępca?
Jeśli się okaże,
że w pańskim mieście ukrywa się zbiegła,
-na pana miejscu bym się martwił. -Dość tego.
Przychodzi pan do mnie z naskrobanym pismem
i czarnym pomagierem,
myśląc, że jest pan drugim Montezumą?
Nie ma mowy.
Nie tutaj.
Idziemy.
Oczy się od tego psują.
Nie mogłem spać.
No tak.
Ja też nie.
Bez obaw, nie patrzyłem.
Nie sądzę, że się różnimy.
Wiem jedno.
Jesteśmy jak dwie strony jednej monety.
W tym rzecz.
Różnimy się.
Patrzą na ciebie
i nie wierzą, żeś był w niewoli.
Ale gdy patrzą na mnie...
nie wierzą, że mogę być wolny.
Gardzą tą myślą.
Dlaczego zatem chcesz z nimi robić interesy?
Dlaczego od nich nie uciekniesz?
Obaj wiemy, że ziemi nie zabraknie.
Jest jej więcej, niż można marzyć.
Dla kogo?
Kto może marzyć?
Dla kogo?
Nie chcę słuchać o marzeniach.
Idziemy, dzieci.
Wracamy.
Amerykański imperatyw,
wyniesiony...
Pisz. Wspaniały amerykański imperatyw...
Cudowna latarnia
i drogowskaz...
Co?
Tak?
Mogę panu pomóc.
Drzwi.
Jak wiecie,
nie miałam z Johnem dzieci.
Nie było nam to dane.
Być może to klątwa wymieszania ras.
Dobrze pamiętamy,
jak zimą odwiedziła nas kobieta,
chora i zdesperowana,
a my uznaliśmy, że nie możemy jej pomóc.
Żyliśmy...
jako dwoje czarnych ukrywających się przed światem.
Zbyt wiele ryzykowaliśmy.
Gdy się rozglądam,
widzę jej twarz w każdym z was.
Niepoczęte dzieci objawiły się w was.
Jak wszystkie dzieci, dziedziczycie dzieło tej rodziny.
Nie mamy niczego.
Gospodarstwo należy do was.
Dziś czeka nas wiele spraw.
Wysłuchamy mojego ukochanego męża i szanownego brata Mingo.
Później zagłosujemy nad losem farmy.
I naszej drogiej siostry Cory.
Urodziłem się jako niewolnik,
ale kupiłem swą wolność.
Ciężką pracą wykupiłem siebie...
i kolejnych członków rodziny.
Oszczędzałem.
Tutaj dokonaliśmy niemożliwego.
Lecz nie każdy jest taki jak my.
Nie wszystkim się uda.
Przykro mi.
Niektórzy są straceni.
Niewolnictwo zaćmiło ich umysły.
Widujecie ich na plantacjach,
na ulicach miast.
Oni nie mają do siebie szacunku.
Widujecie ich także tutaj.
Otrzymali dar w postaci tego miejsca,
ale nie potrafią się dostosować.
Dla nich jest już za późno.
Ryzykować dla nich wszystko, co tu stworzyliśmy,
to zbędna głupota.
Brat Mingo ma słuszne argumenty.
Wszystkich nie ocalimy. Oczywiście.
Ale...
przecież warto próbować.
Racja!
Czasem użyteczna ułuda
jest lepsza niż bezużyteczna prawda.
Oto przykład takiej ułudy.
Myśl, że możemy uciec z niewoli.
Wykupić się z jej szponów.
Nie, nie możemy.
Zawsze będziemy nosić jej blizny.
Nawet na mojej skórze
zawsze będą widoczne.
Gdy patrzyliście na sprzedaż matki,
pobicie ojca,
gwałt na siostrze z rąk pana lub nadzorcy,
myśleliście, że kiedyś znajdziecie się w takim miejscu?
Bez okowów, jarzma,
z nową rodziną?
Wszystko wokół
zawsze mówiło, że wolność to oszustwo.
Ale trafiliście tutaj.
Powiem wam coś jeszcze.
Farma Valentine'a to ułuda.
Kto wam powiedział, że Murzyni zasłużyli na schronienie?
Kto dał wam to prawo?
Każda minuta waszego cierpienia temu przeczy.
Cała historia tak samo.
Zatem i farma musi być ułudą.
A mimo to istnieje.
To jest rzeczywistość.
Tak!
Musimy stawić jej czoło.
Ci ludzie nie zmienią się w jeden dzień.
Nie powitają nas w domach i firmach
bez kija i kamienia,
dopóki niebo jest błękitne, a piekło płonie.
Sęk w tym,
że nie muszą.
Nie potrzebujemy tego,
bo nasz produkt
ma swoją wartość i siłę!
Biali mają sto dolarów
na każdego centa w posiadaniu czarnych.
Jeśli podzielimy się owocami naszego przedsiębiorstwa,
nasze zyski staną się nieograniczone.
Ale ukrywając zbiegów...
Przestępców poszukiwanych za zabójstwo!
Myślicie, że okoliczni biali
będą wiecznie znosić naszą zuchwałość?
Bracia i siostry, proszę was.
Ja ich tu wezwałem.
Zaprosiłem ich, by byli świadkami
rozwiązywania sporów przez rozsądnych czarnych mieszkańców.
Dobrze. Niech zostaną.
Zajmijcie miejsca, proszę.
Niech zostaną.
Będą stać z tyłu,
ale niech zostaną.
Wszystko, co muszę powiedzieć wam,
powiedziałbym także im.
Jak mówiłem, Ameryka to też ułuda.
Największa ze wszystkich.
Biali wierzą całym sercem,
że mają prawo do tej ziemi.
Do zabijania Indian, prowadzenia wojen
i niewolenia swych braci.
Jeśli na świecie istnieje sprawiedliwość, ten naród nie powinien istnieć,
bowiem zbudowano go na grabieży, zabijaniu i okrucieństwie.
Nie powinien istnieć.
Ale istnieje!
Farma Valentine'a...
poczyniła wielkie kroki w przyszłość.
Stworzyliśmy społeczność,
produkt, bez którego biali nie mogą żyć.
Udowadniając nasz rozwój i inteligencję,
wkraczamy w amerykańską społeczność jako produktywni obywatele. Mamy prawa.
Bracia i siostry, to się dzieje.
To się dzieje naprawdę!
Dzieje się tu i teraz.
Po co to niszczyć?
Zamiast porzucać to, co stworzyliśmy,
trzeba nieco zwolnić,
porozumieć się z sąsiadami
i, co najważniejsze, zaprzestać prowokowania ich gniewu.
Zbudowaliśmy tu coś niesamowitego.
Coś cennego.
Musimy to chronić,
pielęgnować,
bo inaczej zwiędnie.
Jak róża po przymrozku.
Teraz...
Nie spiesz się, bracie.
Nie zrozumcie mnie źle.
Codziennie wkładam ten garnitur,
ale to nie znaczy, że blizny znikną.
Czuję je zawsze, gdy patrzycie na moją twarz.
Na twarz mojej żony,
moich dzieci.
Gdy czuję wspólnotę,
którą rozumieją tylko kolorowi.
Wiedzcie, że gdy mówię
o przyszłości tego wspaniałego miejsca,
zbudowanego na miłości, duchu i cnotach czarnych,
mam w sobie tę samą miłość
i ducha,
a także gorąco pragnę...
rozkwitu tych cnót.
Mam odpowiedzieć na wezwanie brata
do postępu,
zamykając drzwi przed potrzebującymi
i otwierając je na tych, którzy sprowadzili na nich niedolę,
na szabrujących te ziemie białych?
Nie mogę wam tego nakazać!
Nie mogę, bo to wasz wybór.
Jedna prawda jest niepodważalna.
Koloru skóry nie zmienimy.
Nie zmienimy go i wcale tego nie chcemy!
Jesteśmy Afrykanami w Ameryce.
Tego świat jeszcze nie widział.
Nie istnieją wzorce tego, kim jesteśmy ani kim będziemy.
Musi wystarczyć nam kolor skóry.
To on nas tu sprowadził, to przez niego o tym rozmawiamy
i to on wprowadzi nas w przyszłość.
Tutaj, w Oklahomie, w Kalifornii,
w cholernym Egipcie czy w Sierra Leone!
„Niczego nam nie dano”.
„Na wszystko zapracowaliśmy”.
Nie oddawajcie swej własności.
Bracie, nie wiem, dlaczego unikasz tych słów,
bowiem... są boleśnie prawdziwe.
Obecnie...
farma jest niczym.
Zbudowaliśmy ją, prawda?
I zbudujemy ją ponownie,
setki razy, jeśli będzie trzeba!
Ale ja wolę ją odbudować niż oddać ją w ich ręce.
Wolę ją spalić niż oddać ją w ich ręce!
Życie nauczyło mnie jednego.
Każdy biały, którego znam,
gdy dostanie palec, zażąda całej ręki.
Nie!
Zostań tu. Zostań ze mną.
Dlaczego?
Sam powiedział,
że tu jest więcej takich jak on.
To zbyt wielu.
Cel, pal!
Zostań tu. Głowa nisko.
Ognia!
Po każdym strzale muszą ładować.
Możemy szybko zaatakować.
Gotów.
Georgina!
Co się stało?
-Napadnięto nas. -Co...
Nie.
Wstawaj!
Prowadź do kolei! Ale już!
Zaprowadź mnie!
Mój Boże.
O rety.
To tędy uciekają.
Homer.
Dla przyjaciela Cory.
Śmiało.
Masz w sobie gniew.
Lepiej wymyśl, jak się go pozbyć.
Inaczej pożre cię żywcem.
To najgorszy rodzaj paliwa.
Najgorszy.
Szefie!
Idę, szefie!
Nie!
Cora.
-Jestem. -Cora!
Już dobrze.
Przytrzymaj to.
Dobrze.
Rób to, co ja.
Powoli.
Podaj mi to.
Cora.
Znajdę cię.
Cora.
Znajdę cię.
Dokąd byś nie poszła.
Znajdę cię.
Cora!
Gdzie jesteś?
-Tutaj. -Nie.
Homer, chłopcze. Posłuchaj mnie.
Zapisz me słowa.
-Gotów? -Tak.
Imperatyw... Nie.
Amerykański imperatyw
to coś wspaniałego.
Latarnia...
Jaśniejąca latarnia zrodzona z konieczności,
z konieczności i cnót,
między młotem a kowadłem.
Tak.
Podbijać, budować, cywilizować.
Pomóc słabszym rasom. Jeśli się nie da, zniewolić je.
Jeśli to się nie uda, wyeliminować je.
To nasze przeznaczenie. Tego chciał Bóg.
Amerykański imperatyw.
Uciekaj! Wiej!
Każdy z nas ma swoje miejsce.
Ty i ja. Niewolnik i łowca.
Pan i kolorowy nadzorca.
Każdy, od polityków
aż po imigrantów zalewających porty.
Wasi słabsi bracia
już dawno nie żyją.
Nie przeżyli transportu przez ocean, europejskich chorób,
znojów upraw indygowca i bawełny.
Już jako bachor o mnie słyszałaś!
Ty...
Wykłuli mu te niebieskie oczęta.
Szefie? Niech się szef zbudzi!
Szefie?
Nie.
KOLEJ PODZIEMNA
Napisy: Konrad Szabowicz
Nadzór kreatywny nad tłumaczeniem Mariusz Arno Jaworowski